Steeds meer wetenschappelijk bewijs wijst op een verband tussen het tijdstip waarop mensen slapen en hun risico op hart- en vaatziekten. Vooral wie zichzelf als een “avondmens” beschouwt en consequent laat naar bed gaat, blijkt aanzienlijk kwetsbaarder voor een beroerte of hartinfarct. Dit fenomeen blijft bij veel mensen onder de radar, terwijl aanpassing van de leefstijl juist een groot verschil kan maken voor de cardiovasculaire gezondheid.
Het verband tussen chronotype en hartgezondheid
Het zogenoemde chronotype – de natuurlijke neiging om vroeg of juist laat te slapen – krijgt steeds meer aandacht in cardiovasculair onderzoek. Recente langlopende studies met tienduizenden deelnemers tonen aan dat mensen die rond 2 uur 's nachts of later slapen, hun kans op een hart- of herseninfarct met 16% zien toenemen in vergelijking met mensen die een minder uitgesproken slaapvoorkeur hebben. Ook scoren avondmensen gemiddeld 79% slechter op indicatoren voor de algemene cardiovasculaire gezondheid.
Gedrag en gewoonten als verklarende factoren
Opvallend is dat slechts een klein deel van dit verhoogde risico rechtstreeks door het late slaapschema wordt veroorzaakt. Ongeveer driekwart van het risico hangt samen met leefstijlgewoonten die vaker voorkomen onder avondmensen: roken, minder bewegen, ongezonde voeding en een onregelmatig of tekort slapend patroon. Ook overgewicht wordt vaker waargenomen. Deze gedragingen hebben een belangrijke impact op parameters zoals bloedsuiker, cholesterol, bloeddruk en lichaamsgewicht, die stuk voor stuk bijdragen aan het cardiovasculaire risicoprofiel.
Vroege slapers doen het beter, vooral vrouwen
Het tegenovergestelde patroon – dus vroeg naar bed, rond 21 uur – lijkt volgens onderliggende analyses een licht verlagend effect op het risico te hebben. Dit effect bleek het meest uitgesproken bij vrouwen, die bovendien gevoeliger blijken voor de impact van nachtelijk laat naar bed gaan op hun hartgezondheid.
Leefstijl aanpasbaar, risico verminderbaar
Het onderzoek biedt niet alleen inzicht in de risicofactoren, maar ook hoop. Hoewel de biologische klok niet eenvoudig te veranderen is, kunnen mensen het cardiovasculaire risico aanzienlijk verlagen door hun leefstijl aan te passen. Regelmaat in het slaapritme, voldoende slapen, stoppen met roken, meer bewegen en gezonder eten noemen experts als praktische stappen. Het chronotype fungeert daarbij als een indirecte indicator voor de leefstijl en de gezondheidsstatus; het slaapritme werkt als een verborgen schakelaar die de deur naar hartgezondheid deels open of dicht zet.
Het belang van bewustwording
Ondanks de duidelijke relatie tussen laat slaapgedrag en gezondheid, onderschatten veel mensen het risico. Specialisten benadrukken dat zelfs met een aangeboren voorkeur om laat te slapen, bewust leven en kleine aanpassingen in gedrag het verschil kunnen maken. Cardiovasculaire gezondheid blijkt een complex samenspel van factoren dat bijgestuurd kan worden – hoeveel de biologische klok ook van slag is.
De conclusie van recent onderzoek onderstreept dat slaapgewoonten nauw samenhangen met het risico op hart- en vaatziekten, vooral bij avondmensen. Door meer bewustzijn en een gezondere leefstijl kunnen veel van de negatieve effecten mogelijk worden voorkomen, ook al blijft het chronotype een onzichtbare, maar belangrijke speler in het geheel.
