Wanneer de winter aanbreekt en de temperaturen dalen, lijken merels plotseling te verdwijnen uit de tuinen en voederplaatsen. Dit roept vragen op bij velen: zijn deze vogels vertrokken naar warmere streken, of hebben ze simpelweg andere overlevingsstrategieën ontwikkeld? De ware reden achter hun afwezigheid vereist een goed begrip van hun gedrag en eetgewoonten tijdens de koude maanden.
Het wintergedrag van merels: mythe en werkelijkheid
Veel mensen denken bij het uitblijven van merels in de winter meteen aan migratie. In werkelijkheid zijn merels in Nederland en omringende landen grotendeels standvogels. Slechts een klein deel wijkt uit naar het zuiden. De plotselinge stilte rond de voederplaats is dus geen aanwijzing voor massale vertrek, maar voor een slimme aanpassing. Merels veranderen hun gedrag zodra kou en sneeuw de bewegingsvrijheid op het gras beperken.
Overleven begint op de grond: waarom merels het maaiveld verkiezen
Terwijl andere vogels zich tegoed doen aan het hangend voer van de voedertafel, maken merels een energiesparende keuze. Zodra de vorst inzet, zoeken ze vooral voedsel op de grond, onder bladeren en in de schaduw van tuinen. Hun dieet verschuift automatisch van bessen of insecten in de lucht naar wat zij onder het bladerdek kunnen vinden: insecten, larven, en zaden. Een belangrijk voordeel van deze strategie is dat onder bladeren de bodem vaak minder bevroren blijft, zodat er nog genoeg lekkernijen te vinden zijn. Het omwoelen van bladeren kost de merel veel minder energie dan het zoeken naar bevroren bessen aan struiken.
Voedingsadvies in de winter: een simpele aanpassing maakt het verschil
Wie merels wil helpen in de winter, doet er goed aan hun natuurlijke gedrag te volgen. Gesneden, overrijp fruit, zoals appel of peer, direct op de grond gelegd, trekt merels aan. Ook gedroogde rozijnen die even zijn geweekt in water bieden een aantrekkelijke en gemakkelijk opneembare energiebron. Door zachte vetten of meelwormen tussen het bladstrooisel op een veilige plek aan te bieden, vergroot je hun overlevingskansen aanzienlijk. Belangrijk is dat het voer niet op een vaste, open plek blijft liggen.
Veiligheid en hygiëne: voorwaarden voor een gezonde winter voor tuinvogels
Een voederplek op de grond brengt risico’s. Merels zijn kwetsbaar voor roofdieren zoals katten, zeker wanneer ze meermalen op dezelfde plek te vinden zijn. Daarom is het verstandig om het voedsel regelmatig te verplaatsen en altijd te kiezen voor een plek in zicht van een dichte haag of struik. Ten tweede voorkomt regelmatig schoonmaken en wisselen van voedselplekken de ophoping van bacteriën en verspreiding van ziektes. Zo blijft de voederplaats aantrekkelijk én veilig.
Kleine inspanning, grote impact op biodiversiteit
Door bewust bladresten te laten liggen en de voedselkeuze aan te passen, krijgt de merel de kans om ook tijdens koude maanden in de tuin te blijven. Deze kleine ingrepen hebben effect: in het voorjaar keren de merels zichtbaar terug wanneer hun gezang en aanwezigheid opnieuw de tuin vullen. Wie op deze manier aandacht besteedt aan het winterbeheer, draagt bij aan een levende en gezonde biodiversiteit dicht bij huis.
De winterse verdwijning van merels uit de voederplaats is geen teken van vertrek, maar van slimme aanpassing. Door hun gedrag en voedingspatroon te begrijpen en eenvoudige aanpassingen in de tuin toe te passen, kan iedereen bijdragen aan het welzijn van deze vogel. Hun terugkeer in het voorjaar laat zien dat een beetje aandacht in de winter voldoende is om hun voortbestaan lokaal veilig te stellen.
