Oude serviezen zijn weer helemaal in trek, maar achter het nostalgische uiterlijk schuilt een minder bekend gevaar. Veel van deze stukken, vooral die tussen 1900 en 1950 zijn gemaakt, bevatten zware metalen zoals lood en cadmium. Het gebruik van deze giftige stoffen in het glazuur kan ongemerkt leiden tot gezondheidsrisico’s, zeker als het servies op dagelijkse basis of met zure etenswaren gebruikt wordt. Alertheid op deze onzichtbare dreiging is essentieel.
De stille aanwezigheid van zware metalen in oud servies
De charme van vintage servies trekt veel verzamelaars en liefhebbers. Toch werd jarenlang lood en cadmium toegevoegd aan het glazuur om het bakken bij lage temperatuur mogelijk te maken. Deze stoffen kunnen geleidelijk vrijkomen en in het voedsel terechtkomen, zonder zichtbare beschadiging of slijtage van het servies. Dit maakt het lastig om met het blote oog in te schatten of een bord of schaal veilig is om van te eten.
Gezondheidsimpact: van nieren tot zenuwstelsel
De risico’s van blootstelling aan lood en cadmium zijn niet te onderschatten. Lood kan het zenuwstelsel aantasten en leidt op termijn tot nierproblemen, verstoorde bloeddruk en schade aan de botten. Cadmium is geclassificeerd als kankerverwekkend en kan bij langdurige blootstelling onder meer nierschade, botontkalking en neurologische gevolgen veroorzaken. Vooral voor kinderen en zwangeren vormen deze stoffen een ernstig gevaar, maar ook volwassenen lopen risico bij herhaald contact.
Waarom zure voeding het risico vergroot
Niet alleen het metaalgehalte telt: ook wát je op het servies serveert, maakt uit. Zure voedingsmiddelen zoals tomaten, citrussappen of bepaalde sauzen versnellen de uitloging van zware metalen. Hierdoor wordt de kans groter dat schadelijke stoffen vrijkomen en in het eten belanden. Het gebruik van oud servies voor dagelijks eten of bewaren van zure producten wordt daarom afgeraden.
Testen en veilig gebruik: wat kan je doen?
Voor wie de herkomst en samenstelling van zijn oud servies niet kent, is laboratoriumonderzoek mogelijk. Een test op giftige stoffen kost gemiddeld zo’n honderd euro. Hierna wordt duidelijk of het servies veilig is voor voedselcontact. Tot die tijd adviseren gezondheidsdeskundigen om dergelijk servies vooral voor decoratie te gebruiken, of om er bijvoorbeeld fruit met schil op te plaatsen. Zo blijft het risico beperkt, terwijl het mooie design behouden blijft.
Onderschatte dreiging in huiselijke sfeer
Hoewel ouder servies een geliefde blikvanger is op tafel of in de kast, speelt bij veel mensen onwetendheid over mogelijke schadelijke effecten. Omdat glazuur met lood of cadmium ook na tientallen jaren nog giftige stoffen afgeeft, verandert het risico niet bij slijtage of barsten in het aardewerk. Dit maakt ook tweedehands aankopen en erfstukken tot een onverwacht aandachtspunt voor de gezondheid.
De opkomst van vintage servies gaat gepaard met een verhoogd bewustzijn rond de gezondheidsrisico’s van zware metalen in oud aardewerk. Zolang niet vastgesteld is dat het vrij is van lood of cadmium, blijft voorzichtig gebruik of decoratie de veiligste keuze.
