Tussen de kale struiken en het natte gras in de achtertuin drijft iets kleins, schijnbaar achteloos achtergelaten op het water. Op een avond kruist een schim het gazon – een egel, traag, voorzichtig, snuffelend aan de rand van een vijver. Wat op het eerste gezicht onbeduidend lijkt, zet straks het verschil tussen leven en dood. De winter stelt zijn valstrikken zonder veel lawaai. Er zijn stille gevaren waar zelden iemand bij stilstaat.
Een nachtelijk bezoek aan het water
Het is middernacht, alles lijkt stil. In werkelijkheid blijft het tuinleven doorgaan, al is het meestal verborgen. Egels schuifelen op zoek naar voedsel, hun stekels natgespetterd van het gras. Ze trekken van schaduwrand naar struik, tot de dorst sterker wordt dan de angst. Voor veel dieren eindigt de zoektocht naar een slok water zonder problemen. Maar waar een emmer, bak of regenwateropvang op hen wacht met gladde wanden, verandert de sprong in een val.
Eenmaal gevallen, vinden verzwakte egels geen houvast meer. Glad plastic, steile randen of diepe bakken laten geen kans op ontsnapping. De koude winterlucht doet de rest: het lichaam koelt af, energie verdwijnt snel, en enkel het water is nog hoorbaar.
Het kleine gebaar met een groot effect
Soms ligt er in het wateroppervlak iets onverwachts. Een oude kurk, drijvend op het golfje aan de rand. Het blijkt geen toeval. Deze drijvende opstap gettint door aarde en regen, is in de ogen van een egel een reddingsboei. Klauwtjes krijgen grip, het dier hijst zich met moeite aan boord, op weg naar de tuinrand.
Wie goed kijkt, bemerkt de eenvoud van het idee. Een enkele kurk volstaat voor kleine bakken. Voor dieper water werkt een guirlande van kurken aan een draad – het biedt meer houvast langs de wand. Nog makkelijker gaat het met een stevige tak of plank, schuin in het reservoir gelegd, als vluchtweg naar boven.
Deze simpele trucjes zijn haast onzichtbaar voor het blote oog, maar maken het verschil voor een dier dat al zoveel weerstand ervaart. Het is geen grote opoffering – kurken zijn er in bijna elk huishouden te vinden, een plank of stevige stok ligt vaak al tussen het tuinafval.
Waarom egels zo kwetsbaar zijn
Egels zijn nachtdieren. Ze voeden zich met slakken en insecten – bedrijvig in de duisternis en onmisbaar voor het evenwicht in de tuin. Vooral het koude seizoen maakt ze echter kwetsbaar. Tijdens de winter vallen ze in een soort winterslaap, hibernatie vol afwisselende periodes van rust en korte tochten naar water of voedsel. Vooral als het weer iets zachter wordt, worden ze wakker, dorstig.
Zes op de tien egels verlaten hun natte schuilplaats als het te vochtig wordt, verzwakt door de kou. Een open bak water kan op zo’n moment meteen een valstrik zijn. Elk jaar verdwijnen duizenden egels in tuinenzones waar niemand ze verwacht. Hun gestage achteruitgang laat zich voelen: als indicatorsoort waarschuwen ze voor een ecologisch tekort, zelfs midden in de stad.
Een tuin als veilig toevluchtsoord
Tussen de behoefte aan schuilplaatsen – een bladerhoop, een hoekje vol takken of een egelhuisje – en de risico’s van waterpunten zit maar één stap. Met een drijvende kurk, een stuk touw of een schuine plank creëert men een uitweg uit deze val. Het is een kleine ingreep, niet groter dan een handgebaar, vergelijkbaar met een nooduitgang waarvan je hoopt dat niemand hem nodig heeft.
Een tuin met verborgen plekken, bladerdek en veilige drinkplekken biedt meer dan beschutting. Hij garandeert dat die ene egel de winter overleeft, het volgende seizoen weer terugkeert en deel blijft uitmaken van het broze, stedelijke ecosysteem.
Aan de rand van een vergeten vijver of waterbak bestemmen zorg en oplettendheid het lot van een dier. Soms maakt het verschil tussen verdwijnen en blijven bestaan niet meer uit dan een drijvende kurk. Zo eenvoudig krijgt het dagelijkse leven in de tuin onverwachte betekenis.
