Het is vroeg in de avond. Een kind haalt diep adem, staart naar het plafond terwijl in de kamer naast hem een stem klinkt die alles overstemt. In het huis draait alles om wie zich het hardst laat horen. Stil zijn voelt veiliger dan elk woord of elke traan. Je vraagt je af wanneer een kind precies leert zichzelf naar de achtergrond te schuiven, of wanneer het genoegen neemt met minder ruimte dan het verdient.
Een spiegel worden voor andermans verwachtingen
In sommige gezinnen is het alsof de tijd langzaam stilstaat. Elke ochtend hetzelfde ritueel: het ontbijt staat klaar, de sfeer is vlak. Toch hangt alles af van hoe één persoon zich voelt. De emotionele stemming van de ouder vult de kamers. Een lachje op het gezicht van het kind? Alleen welkom als het naadloos aansluit bij die van de ouder. Blij zijn als er spanning hangt, of verdrietig wanneer de ouder lacht, voelt als verraad.
Het kind leert snel te schakelen, zich aan te passen. De eigen verlangens verschuiven steeds verder naar de rand. Gevoelens worden uitgesteld, onderdrukt of gewoon genegeerd. De boodschap: jouw emotie telt pas als die de mijne weerspiegelt.
Het zwijgen van echte behoeften
In gesprekken, wanneer ze er al zijn, wordt het kind nauwelijks gehoord. Een nieuwe droom, een sprankje hoop, een andere mening: ze verdwijnen onder het gewicht van de wens van de ouder. Wie zijn eigen weg wil kiezen, krijgt schaamte of afwijzing als antwoord. Preferenties, kleine wensen of overtuigingen worden gemakkelijk als kinderachtig weggezet.
De behoeften van de ouder staan steevast op de voorgrond. Het gezin draait om het vervullen van deze verlangens. Ander gezinsleden richten hun aandacht op de ouder, hopen op goedkeuring, aanpassen zo goed als ze kunnen. Wie voelt zich dan nog echt zichzelf, in zo’n dynamiek?
Gevolgen die blijven hangen tot later
De stilte die zo’n situatie achterlaat, is niet onschuldig. Een kind dat zijn emoties steeds moet onderdrukken, groeit op met twijfels: Mag ik voelen wat ik voel? Is wat ik denk, werkelijk van mij? Het vertrouwen in het eigen gevoel raakt beschadigd. Volwassen zijn betekent in zulke gevallen niet automatisch dat de mist optrekt.
Zelfkritiek groeit als onkruid, onzekerheid blijft knagen. Veel volwassenen uit zo’n jeugd blijven zoeken naar erkenning van buitenaf, blijven worstelen met het idee dat ze altijd tekortschieten. De authentieke identiteit krijgt nauwelijks kans.
Een patroon van afstand en gemis
Vaak is de narcistische ouder niet per se hard, soms gewoon afstandelijk of ongeduldig. Wat ontbreekt, zijn zelfbewustzijn, compassie en empathie. Geen ruimte voor tegenspraak, weinig geduld om echt te luisteren. Het zijn verborgen patronen: het niet zien van de ander, niet willen voelen wat er werkelijk speelt, altijd gericht op het eigen perspectief.
Afwijzing komt niet alleen door harde woorden, maar ook door het subtiele negeren van wie het kind werkelijk is. Tegenstrijdige emoties tussen ouder en kind worden niet overbrugd, maar leiden tot stil en pijnlijk verwijt.
