De manier waarop mensen succes ervaren, blijkt nauw samen te hangen met hun sociale achtergrond. Psychologisch onderzoek verduidelijkt dat deze beleving niet universeel is, maar diep beïnvloed wordt door de leefwereld waarin iemand opgroeit. Hierdoor ontstaan uiteenlopende waarden, verwachtingen en motivaties, wat de kloof tussen verschillende groepen in de maatschappij verder vergroot en het debat over succes extra lading geeft.
Succes krijgt een andere betekenis door de omgeving
De definitie van succes is sterk afhankelijk van iemands sociale klasse. In de praktijk betekent dit dat mensen met een arbeidersachtergrond doorgaans hechten aan zekerheid en stabiliteit, terwijl welvarendere groepen de nadruk leggen op groei en zelfontplooiing. Dit verschil vloeit voort uit de omstandigheden van het dagelijks leven. Voor wie niet op basisvoorzieningen kan rekenen, wordt stabiliteit van primordiaal belang. In rijkere milieus, waar basiszekerheden vanzelfsprekender zijn, verschuift de focus naar (persoonlijke) vooruitgang.
Arbeidsethos en slimme aanpak
Binnen de werkende klasse staat hard werken centraal als waarde. Arbeid levert niet enkel brood op de plank, maar is nauw verweven met het gevoel van eigenwaarde en morele waardering. In meer welgestelde kringen wordt succes vaker gemeten aan het vermogen om slim om te gaan met middelen: het benutten van netwerken, efficiënt inzetten van tijd en durven delegeren. Strategie en het inschakelen van anderen worden gezien als tekenen van bekwaamheid.
Sociale erkenning: respect versus status
De manier waarop sociale erkenning wordt gezocht, verschilt eveneens. Voor veel mensen uit de lagere klassen is het verdienen van respect in de directe omgeving een belangrijk doel. Betrouwbaarheid en integriteit zijn daarbij centrale waarden. Rijkere mensen richten zich vaker op status, waarbij titels, invloed en zichtbaarheid belangrijker worden gevonden. Dit weerspiegelt de uiteenlopende sociale dynamieken, waarin respect vooral intern en status extern wordt gewaardeerd.
Tijdsbesteding en controle
Vrije tijd krijgt op basis van klasse een andere invulling. Voor de werkende klasse betekent ontspanning een tijdelijke bevrijding uit de dagelijkse verplichtingen. Tijd kunnen nemen voor zichzelf is een vorm van luxe. Aan de andere kant streven kapitaalkrachtige mensen eerder naar controle over hun eigen agenda: het zelf bepalen hoe en wanneer ze hun tijd besteden, is een belangrijke graadmeter voor succes.
Familie als vangnet versus zelfverwezenlijking
Het familiebelang speelt een fundamentele rol in het succesbeeld van de werkende klasse. Zekerheid bieden aan het gezin en het beschermen van naasten staat voorop. In rijkere lagen van de samenleving draait succes juist om persoonlijke groei en het volledig benutten van individuele talenten, waarbij familie minder vaak het centrale punt vormt.
Omgaan met tegenslag: vermijden of omarmen
Het omgaan met risico’s laat nog een belangrijk verschil zien. Voor de arbeidersklasse is het vermijden van falen rationeel: de gevolgen zijn simpelweg groter. Elk verlies telt. In de rijkere klasse is er juist meer bereidheid om risico’s te nemen, omdat eventuele misstappen minder verstrekkende gevolgen hebben en zelfs als groeikans worden gezien.
Tevredenheid tegenover voortdurende ambitie
<b>Tevredenheid</b> met de behaalde resultaten wordt in de werkende klasse gewaardeerd; genoeg is soms letterlijk genoeg. Rijkdom daarentegen voedt bij velen het streven naar voortdurende verbetering en groei. Dit leidt tot hogere doelen, maar kan ook gepaard gaan met rusteloosheid.
Fundament: morele waarden of persoonlijke vervulling
Tot slot ligt het fundament onder het succesbegrip verschillend: meer morele waarden in de arbeidersklasse versus persoonlijke vervulling in rijkere milieus. Eerlijkheid en maatschappelijk nut zijn leidend aan de onderkant van de sociale ladder, waar zelfexpressie en individuele authenticiteit belangrijker worden naarmate iemand hoger klimt.
Psychologie maakt duidelijk dat er geen universele maatstaf voor succes bestaat. De verschillen zijn aangeleerd, ontstaan uit omstandigheden, en worden van generatie op generatie doorgegeven. Dit inzicht helpt verklaren waarom misverstanden rondom succes zo hardnekkig zijn en waarom het maatschappelijk gesprek over kansen en prestaties complex blijft.
